W zależności od charakterystyki choroby lekarze rozróżniają różne typy cukrzycy. Każdemu z nich towarzyszy wzrost stężenia cukru we krwi, ale różnią się etiologią i mechanizmem rozwoju. Od tego zależy podejście do prawidłowego i wysokiej jakości leczenia patologii.
Cukrzyca typu 1
Wcześniej lekarze identyfikowali standardowe typy cukrzycy - pierwszy i drugi. Obecnie wiadomo, że istnieją inne formy choroby, które mogą postępować na tle mniej niebezpiecznych chorób. Jednak tradycyjnie badanie patologii rozpoczyna się od insulinozależnej postaci choroby.
Cukrzyca typu 1 jest chorobą endokrynologiczną, która rozwija się u młodych ludzi (do 30. roku życia). Czasami bardzo trudno jest określić dokładną przyczynę jego wystąpienia. Uważa się, że głównymi czynnikami prowokującymi są:
- Dziedziczna predyspozycja. Udowodniono klinicznie, że u dzieci rodziców chorych na cukrzycę ryzyko rozwoju choroby znacznie wzrasta;
- Choroby autoimmunologiczne. Dzięki badaniom klinicznym udało się ustalić, że w rozwoju dysfunkcji trzustki bardzo często kluczową rolę odgrywa uszkodzenie jej struktury przez własne komórki odpornościowe;
- Inwazja wirusowa. Dokładny patogen wywołujący cukrzycę typu 1 nie został zidentyfikowany. Uważa się jednak, że wniknięcie obcego organizmu prowadzi do zmiany struktury komórki, a następnie powoduje kaskadę reakcji autoimmunologicznych.
Nowotwory złośliwe o różnej lokalizacji mogą również stać się czynnikami prowokującymi rozwój choroby. Przyczyna leży w tej samej awarii układu odpornościowego organizmu.
Staje się dla nich „obcą”. Uruchamia się mechanizm samozniszczenia wraz z dalszym zakłóceniem funkcjonowania narządu. Rezultatem jest prawie całkowita śmierć komórek B trzustki.
Występuje całkowity lub częściowy niedobór insuliny. Glukoza nie jest wchłaniana i pozostaje swobodnie krążąc w łożysku naczyniowym, zaburzając funkcjonowanie wszystkich narządów i układów organizmu człowieka.
Typowe objawy cukrzycy typu 1:
- Polidypsja – ciągłe pragnienie;
- Polifagia – głód, częsta chęć jedzenia;
- Wielomocz – powstawanie dużej ilości moczu, zwiększona liczba wizyt w toalecie;
- Ogólne osłabienie;
- Zmniejszenie masy ciała;
- Objawy wtórne związane z powikłaniami.
Interesujące pozostaje to, że tradycyjne objawy choroby postępują dopiero wtedy, gdy około 80% wszystkich dostępnych komórek B trzustki zostanie całkowicie zniszczonych. Pozostałe 20% może zrekompensować brak hormonu przez pewien czas, wzmacniając jego działanie.
Cukrzyca typu 2
Cukrzyca typu 2 jest chorobą insulinoniezależną. Tradycyjnie występuje u osób w średnim i starszym wieku. Jest to najczęstsza forma patologii.
Według statystyk około 90% wszystkich rozpoznań cukrzycy dotyczy właśnie jej drugiej postaci. Uważa się, że jest to korzystniejsze dla pacjentów i stosunkowo łatwe do skorygowania.
Z cukrzycy nie da się całkowicie wyzdrowieć, ale można poprawić jakość życia i ustabilizować gospodarkę węglowodanową.
Główną cechą patogenetyczną „słodkiej” choroby drugiego typu pozostaje równoczesny rozwój hiperglikemii, a także hiperinsulinemii. Trzustka wytwarza normalne lub zwiększone ilości hormonu, ale nie ma to żadnego wpływu.
Powodem tego jest patologia receptorów znajdujących się na tkankach narządów obwodowych. Nie „widzą” insuliny, więc nie wchłaniają glukozy.
Prowadzi to do wzrostu aktywności funkcjonalnej trzustki, a następnie jej wyczerpania. W przypadku braku odpowiedniego leczenia choroba może być powikłana bezwzględnym niedoborem insuliny. Tacy pacjenci wymagają zastrzyków hormonalnych.
Przyczynami cukrzycy typu 2 są:
- Otyłość;
- Zaburzenia hormonalne;
- Ogólna patologia metabolizmu;
- Czynniki stresowe;
- Choroby autoimmunologiczne.
Chorobie towarzyszą tradycyjne objawy. Jednak choroba postępuje na tle nadmiernej masy ciała. W leczeniu stosuje się specjalną dietę i dozowaną aktywność fizyczną. Dopiero gdy metody te okażą się nieskuteczne, stosuje się leki hipoglikemizujące.
Opisane powyżej rodzaje cukrzycy są najczęstsze. Różnica między nimi determinuje odmienne podejście do leczenia chorób.
Obydwa typy cukrzycy i różnice między nimi opierają się na patogenetycznym mechanizmie rozwoju choroby. Terminowa diagnoza i odpowiednio dobrane leczenie pozwalają ustabilizować metabolizm węglowodanów, a także poprawić jakość życia pacjenta.
Cukrzyca ciążowa
Jedną z postaci „słodkiej” choroby jest cukrzyca ciążowa. Rozwija się u kobiet w ciąży na tle zmian hormonalnych w organizmie. Najczęściej patologia ma charakter przejściowy i znika bez śladu po urodzeniu dziecka.
Według statystyk na ten problem w czasie ciąży cierpi około 3–6% kobiet. Pomimo tego, że ta postać cukrzycy zanika samoistnie, jest to sygnał, że organizm pacjenta jest predysponowany do rozwoju cukrzycy.
Dość często u kobiet, które cierpiały na taką chorobę, w końcu rozwijają się objawy drugiego rodzaju „słodkiej” choroby. Dlatego ważne jest, aby zdiagnozować i rozpocząć leczenie patologii w odpowiednim czasie.
Zaburzeniom gospodarki węglowodanowej w czasie ciąży towarzyszy tradycyjny zespół objawów. Problem zagraża nie tylko zdrowiu matki, ale także dziecka. Może to być zaostrzone przez następujące powikłania:
- Wielowodzie;
- Masywny rozmiar dziecka (duży płód). Z tego powodu wzrasta ryzyko obrażeń podczas naturalnego porodu;
- Zaburzenia rozwojowe dziecka (wady poszczególnych narządów, całych układów);
- Infekcja wewnątrzmaciczna;
- Istnieje duże ryzyko rozwoju cukrzycy u dziecka po urodzeniu.
Najbardziej niebezpieczna jest hiperglikemia u matki w pierwszym trymestrze ciąży. Na tym etapie dziecko nie syntetyzuje jeszcze własnej insuliny. Otrzymuje nadmiar glukozy z organizmu matki, jednak hormon ten nie jest w stanie przedostać się do jej krwioobiegu.
Taka nierównowaga jest obarczona powstawaniem poważnych wad rozwojowych, które czasami powodują wewnątrzmaciczną śmierć płodu. Insulina jest stosowana w leczeniu patologii. Leki przeciwhiperglikemiczne są wykluczone ze względu na negatywny wpływ na dziecko.
Istnieje osobna koncepcja manifestacji cukrzycy podczas ciąży. U kobiet, które cierpią na tę chorobę, ale dobrze ją rekompensują, może ona rozwijać się z nową energią. Po porodzie ta patologia nie znika. Zmienia jedynie charakter jego przepływu.
Cukrzyca wtórna
Istnieją formy patologii cukrzycowych, które rozwijają się na tle innych chorób. Każdy z nich ma swoją własną charakterystykę i może znacząco różnić się etiologicznie od tradycyjnych wariantów choroby.
Poniżej opisano niektóre typy cukrzycy.
Cukrzyca trzustki
Patologia opiera się na bezpośrednim uszkodzeniu miąższu trzustki. Choroba może być spowodowana zarówno procesami ostrymi, jak i przewlekłymi. Wraz z rozwojem bezwzględnego niedoboru insuliny następuje zniszczenie komórek narządów.
Typowe przyczyny takiej sytuacji to:
- Ciężkie zatrucie alkoholem;
- Długotrwałe stosowanie leków o toksycznym działaniu na trzustkę;
- Zatrucie szczególnie toksycznymi związkami;
- Uraz lub operacja.
W przypadku fizycznego lub chemicznego zniszczenia komórek trzustki obraz kliniczny ulega poprawie, nie różniąc się od cukrzycy typu 1. Równolegle dodaje się objawy niewydolności zewnątrzwydzielniczej funkcji narządu. Cierpi proces trawienia.
Leczenie opiera się na terapii zastępczej. Pacjent musi stosować insulinę i enzymy, aby zrekompensować utratę funkcji narządów.
Zespół Wolframa
Ciężka patologia genetyczna, której towarzyszy postęp trzech poważnych chorób jednocześnie:
- cukrzyca;
- moczówka prosta cukrzycowa;
- Zanik nerwu wzrokowego.
Nie wynaleziono jeszcze skutecznej terapii. Pacjenci z tą postacią zaburzeń metabolizmu węglowodanów rzadko żyją dłużej niż 30 lat. Główną przyczyną zgonów jest niewydolność nerek spowodowana nefropatią cukrzycową.
Każdy z wyżej wymienionych typów cukrzycy ma swoją własną charakterystykę i objawy. Podejście do leczenia określonej patologii jest różne. Aby wybrać optymalną opcję leczenia, konieczne jest dokładne określenie przyczyny choroby.
Inne formy cukrzycy
Zwykli pacjenci nie muszą posiadać głębokiego zrozumienia rodzajów „słodkich” chorób. Muszą pamiętać o dwóch głównych postaciach choroby, metodach kontrolowania własnego stanu. Samokontrola pozostaje kluczem do dobrego samopoczucia takich pacjentów.
Jednak wielu diabetyków mogą zainteresować informacje o innych postaciach „słodkiej” choroby, które nie zawsze są kojarzone z tradycyjnymi mechanizmami jej postępu. Według klasyfikacji WHO istnieje kilka głównych grup tej patologii:
- Cukrzyca spowodowana naruszeniem materiału genetycznego, któremu towarzyszy nieprawidłowy wewnątrzmaciczny rozwój komórek wytwarzających insulinę;
- Choroba, która postępuje w wyniku zmian chemicznych w strukturze samego hormonu. Staje się nieskuteczne;
- Endokrynopatie prowadzące do zwiększonej odporności tkanek obwodowych na działanie hormonu. Są to zespół Cushinga, wole toksyczne i tym podobne;
- Bardzo rzadkie autoimmunologiczne formy patologii, którym towarzyszy upośledzony metabolizm węglowodanów.
Rozpoznanie chorób jest czasami bardzo trudne. Zwłaszcza jeśli choroba opiera się na mutacji lub uszkodzeniu materiału genetycznego. Leczenie w tym przypadku sprowadza się do ustabilizowania stanu pacjenta poprzez terapię objawową.
Skuteczność takiego odzyskiwania rzadko jest zadowalająca.
Stan przedcukrzycowy (postać ukryta)
Jedną z opcji rozwoju choroby pozostaje stan przedcukrzycowy lub ukryta postać choroby. Obecnie dość trudno jest dokładnie sklasyfikować tę formę patologii ze względu na różne poglądy na temat jej rozwoju.
Główną cechą patogenetyczną stanu przedcukrzycowego pozostaje tendencja do zakłócania metabolizmu węglowodanów przy braku wyraźnych objawów klinicznych. Hiperglikemię można już zarejestrować we krwi, ale tradycyjne objawy jeszcze się nie pojawiły.
Niebezpieczeństwo takiego rozwoju sytuacji polega na dużym ryzyku progresji choroby do cukrzycy typu 2. Bez odpowiedniego leczenia choroba będzie się rozwijać w miarę pogarszania się stanu pacjenta.
Czynnikami prowokującymi utajoną postać cukrzycy są:
- Chroniczny stres;
- Otyłość;
- Naruszenie procesów metabolicznych;
- Brak równowagi hormonalnej;
- Złe nawyki.
Ważną cechą tej formy patologii pozostaje dobre rokowanie przy terminowym leczeniu. W przypadku wykrycia hiperglikemii należy natychmiast skonsultować się z lekarzem.
W większości przypadków na wczesnym etapie wystarczy przestrzegać diety (ubogiej w węglowodany i tłuszcze), prowadzić profilaktyczną wychowanie fizyczne i normalizować codzienny tryb życia. Przyjmowanie leków przeciwhiperglikemicznych jest konieczne tylko w przypadku dalszego pogorszenia sytuacji.
Zrozumienie różnych postaci cukrzycy pomaga lekarzom i pacjentom lepiej kontrolować glikemię. Aby ustabilizować poziom cukru we krwi, nie zawsze trzeba wstrzykiwać insulinę. Ważne jest, aby na czas zrozumieć przyczyny choroby i wybrać optymalne leczenie.